އެބެއްޔާ ގޯވެނީވެނީއެވެ. މިބަހުގެމާނަ ކިތަށް ދިވެހިންނަށް އެގޭހެއްޔެވެ؟ މާނައަކީ އެބޭބެ ރޮނީއެވެ. މިކުޑަކުޑަމިސާލަށް ބަލާލުމުންވެސް ދިވެހިންނަކީ އެއްބަހަކުން ވާހަކަދައްކާއުޅޭނޫންކަން ވަރަށްރަގަޅަށް އެގެއެވެ. ދިވެހިންނަކީ މައިގަޑުގޮތެއްގައި ތަފާތު ހަތަރުބަހަކުން ވާހަކަދައްކާއުޅޭ އެކަމަކު އެއްބަހަކުން ލިޔެއުޅޭބައެކެވެ. ދިވެހިބަސް ދިރާސާކުރަށްވާބޭފުން ދިވެހިންނަކީ އެއްބަހަކުން ވާހަކަދައްކާއުޅޭބައެކޭކިޔާފައި އެދައްކަވާ ވާހަކަ އަޅުގަޑަށް ހަޖަމުކުރަން ވަރަށްވެސް ދައްޗެވެ. ސަބަބަކީ އައްޑޫބަހުން ނުވަތަ ހުވަދޫ ބަހުން ވާހަކަދެއްކިޔަސް ހުވަދޫކަޑުން އުތުރުގައި ދިރިއުޅޭ ދިވެހިންނަކަށް ނޭގެއެވެ. ކިޔާނުކިޔާއެއް އެއްގޮތަކަށްވެސް ނޭގޭނެއެވެ. އެކަމަކުވެސް ހިންދީފިލްމް ބަލާދިވެހިންނަށް ހިންދީބަސް އެގޭފަދައިން ހުވަދޫ، ފޯއްމުލަށް އަދި އައްޑޫ މީހުންނާއެކު މަސައްކަތަކޮއްއުޅޭމީހުންނަށް އެބައިމީހުން ވާހަކަދައްކާއުޅޭބަހުރުވަ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދަނެތެވެ.

އައްޑޫބަހާއި ފޯއްމުލަކުބަހަކީ ވަރަށް އެއްގޮތް ދެބަހެވެ. އެޔާހިލާފަށް ހުވަދޫ ބަހަކީ މުޅިންތަފާތު ބަހުރުވައެކެވެ. އައްޑޫއަދި ހުވަދޫބަހުގެ ވަރަށްގިން ބަސްތަށް ތާނަލިޔާ އަކުރުތަކުން ނުލިޔެވެއެވެ. މިސާލަކަށް "ހަސަނުބުނީ" މިބަސް އައްޑޫބަހުން ކިޔާގޮތަކަށް ދިވެހިބަހުން ނުލިޔެވޭނެއެވެ. "ހަސަނު ބެނީ" އެކޭއައްޑޫބަހުން ނުކިޔާނެއެވެ. "ނ" އައްޑޫމީހުން ބޭނުން ނުކުރެއެވެ.

އައްޑޫ، ހުވަދޫ ބަސް ނައްތާލަން ފާއިތުވި ގަރުނުގައިވެސް އަދި މިހާރުވެސް ވަރަށް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ވަރަށްގިނަބަޔަކު މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. މިހާރަކަށް އައިސް މާލޭގަދިރިއުޅޭ މިދެންނެވި ބަސްތަކުންވާހަކަދައްކާއުޅޭމީހުން އެބައިމީހުންނަށް ލިބޭ ދައިންނަށް މަންމަގެބަސް ދަސްކޮއްނުދެއެވެ. އެބައިމީހުން ދަސްކޮއްދެނީ އަސްލު ދިވެހި ބަހެވެ.


ދިވެހިބަހަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްމީ ބަހެވެ. މި ބަހުން ވާހަކަ ދައްކައި އުޅެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިންގެ އިތުރުން ހިންދުސްތާނުގެ މަލިކު ގެ އަހުލުވެރިންނެވެ. އެބައިމީހުން މި ބަހަށް ކިޔަނީ މަހަލް ބަހެވެ. ބަހާބެހޭ މާހިރުން ދިވެހިބަސް ހިމަނުއްވައިފައިވަނީ އިންޑޯ އާރިޔަން ބަސްތަކުގެ ތެރޭގަ އެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ މަތިކޮޅުގައި އެންމެ ކުރީޒަމާނުގައި އޮތް މައި ބަސް " ޕުރޯޓޯ- އިންޑޯ- ޔޫރަޕިއަން" ބަހުން ވާހަކަދައްކާ އުލުނު ބަޔަކު ދެބަޔަކަށް ބެހިގެން, އެއްބަޔަކު ހުޅަނގުގެ ރަށްރަށަށް އަނެއްބަޔަކު އިރުމަތީ ރަށްރަށަށް ގޮސް އެތަންތާނގައި ރަށްވެހިވީ އެވެ. މި މީހުން ވާހަކަދައްކާ އުޅުނު ބަސް ބަދަލުވެ ތަރައްޤީވެ ވަކި ބަސް ބަހަށްވީ އެތައް ވޭލާއެއްގެ ނުވަތަ ޒަމާނެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ. އިރުމައްޗަށް އައި މައިގަނޑު ބަހަކީ އިންޑޯ- އިރޭނިއަން ބަހެވެ. މި ބަސް ކަފިވީ އިރޭނިއަން ބަހަށާއި, އިންޑޯ އާރިއަން )ސާންސްކިރިތު (ބަހަށެވެ. މިދެންނެވި ސާންސްކިރިތުގެ ހުޅަނގާއި, ހުޅަނގު ދެކުނުގެ ބައިގައިވަނީ ގުޖަރާތީ މަރާޓީ ކޮންކަނީ, ދިވެހި, ސިންހަޅަ, މި ބަސްބަހެވެ, ވީމާ, މިބަސް ތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ލަފުޒުތަކާއި, ޤަވާއިދާއި އަދި ބަހުގެ އަދަބުތަކުގައި ތިމާގެކަންހުރެ އެވެ. ހުޅަނގަށް ގޮސްފައިވާ ގޮފީގެ ބަސްތަކާއި, އަލުގަނޑުމެންގެ އިންޑިކު ނުވަތަ ސާންސްކިރިތުން އުފެދިފައިވާ ބަސްތަކާއި ވަރަށް ތަފާތެވެ. އިނގިރާސި ބަހަކީ މިދެންނެވި ހުޅަނގަށް ގޮސްފައިވާ ގޮފީގެ އަލްމާނީ ބަހެކެވެ.

ދިވެހިބަހަށް ބަލާއިރު, ބޭރުބަސްބަހުގެ އެތައް ލަފުޒެއް އަލުގަނޑުމެންގެ ބަހާބެހީގައި އެކުލެވިފައިވެ އެވެ. މިހެން ދިމާވާންވި އެތައް ސަބަބުތަކެއްވެ އެވެ. އެންމެފުރަތަމަ ފާހަގަކުރަންޖެހޭ ސަބަބަކަށް ވަނީ, ހިންދު ކަނޑުގައި ދިވެހިރާއްޖެ އޮންނަ މަގާމެވެ. އާދެ! ވިޔަފާރިކުރާ ނާފަހަރު ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅުނު ހުރިހާ މަގުތަކުގެ މެދުތެރޭގަ އެވެ. ތާރީޚަށް ބަލާއިރު ވެސް އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިވެހިރާއްޖެ ގެންނަން މަސައްކަތްކަތްކުރި މީހުން ރާއްޖެ އަތުލަން ބޭނުންވެފައިވަނީ ޖޯގްރަފީ ގޮތުން ރާއްޖެ އޮތް މުހިންމު މަޤާމަށްޓަކަ އެވެ. އިހުޒަމާނުގެ ކަނޑު ދަތުރުވެރިންނަށް ހިންދު ކަނޑު ރަނގަޅަށް ދަސްވެފައިވާނަމަ, މޫސުން ނުބައިވެގެން, ނުވަތަ ކާބޯތަކެއްޗާއި ފެންލުމަށް މަޑުކޮށްލުމަން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ހިސާބެއްގައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖެ އެވެ. މި މަގުތައް ރަނގަޅަށް ނޭނގޭ ބަޔަކަށްނަމަ ނާފަހަރު އުރި ހަލާކުވުން ވެސް އެންމެ އެކަށީގެންވަނީ ހަމަ މި ހިސާބުގަ އެވެ. ވީމާ, ބޭނުމެއް ޖެހިގެން ނުވަތަ މަޖުބޫރުވެގެން ނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖެ އަށް އައިސް, ދުވަސްތަކެއް ހޭދަކުރަންޖެހުނު މީހުން އެކި ރަށްރަށުން ދިވެހިރާއްޖެ އަށް އައިސްފައިވެ އެވެ. މިފަދަ ވަރަށް ގިނަފަރާތްތަކުން ދިވެހިބަހަށް މުއްސަނދިކަން ލިބުނެވެ.